عنوان دوره آموزشی: رهبری در ایمنی (safety leadership)

دکتر مجید علیزاده

مدیر سازمان جهانی ایمنی WSO اتریش، مدیر عامل شرکت مهندسی پایش سیستم مهر

نحوه برگزاری : آنلاین

حضور در دوره آموزشی برای عموم رایگان

اعطای گواهینامه معتبر رایگان به دانشجویان طرح مهارت افزایی   (طرح کاد پلاس) 

هزینه دریافت گواهی نامه معتبر برای سایر شرکت کنندگان در دوره آموزشی (185 هزار تومان)، تهیه اشتراک ویژه برای دریافت گواهی با تخفیف: 6ماهه 950 هزار تومان و  یکساله یک میلیون و ششصد و پنجاه هزار تومان

گواهی پایان دوره: گواهی پایان دوره توسط شرکت آتی سلامت محیط و کار پویا اعطا می گردد. این شرکت دارای مجوز آموزشی از مرکز تحقیقات وزارت کار و سازمان فنی و حرفه ای کشور می باشد.

با عنایت به وبینار فوق، مطلب زیر می تواند برای شما مفید باشد.

 رهبری در ایمنی: نقشه راه تعالی از انطباق‌گرایی تا تاب‌آوری

در چشم‌انداز فعلی صنعت، رویکردهای سنتی به ایمنی که بر مبنای دستور و کنترل (Command & Control) استوار بودند، دیگر پاسخگوی پیچیدگی‌های سیستم‌های مدرن نیستند. رهبری در ایمنی (Safety Leadership) به عنوان یک شایستگی استراتژیک، نقشی فراتر از پیاده‌سازی الزامات قانونی (مانند ISO 45001) ایفا می‌کند. 

محتوای آموزشی پیشنهادی: چگونگی ارتقای مهارت های رهبری در HSE

 مدل‌های بلوغ ایمنی و جایگاه رهبر

یکی از تخصصی‌ترین ابزارها برای سنجش وضعیت فعلی سازمان، مدل بلوغ فرهنگ ایمنی (Safety Culture Maturity Model) است. رهبران باید بدانند سازمان آن‌ها در کدام سطح است:

1. سطح پاتولوژیک: ایمنی فقط به دلیل ترس از مجازات رعایت می‌شود.
2. سطح واکنشی: ایمنی پس از وقوع حادثه اهمیت پیدا می‌کند.
3. سطح محاسباتی: تمرکز بر آمار، نرخ تکرار حوادث و سیستم‌های مدیریتی.
4. سطح پیشگیرانه (Proactive): مشارکت فعال پرسنل و پیش‌بینی ریسک‌ها.
5. سطح تعالی (Generative): ایمنی به بخشی از هویت سازمان تبدیل شده است (حتی زمانی که کسی نظارت نمی‌کند).

وظیفه رهبر: هدایت استراتژیک سازمان از سطح محاسباتی به سمت سطح تعالی از طریق تغییر در مدل‌های ذهنی کارکنان.

محتوای آموزشی پیشنهادی: مدیریت الزامات قانونی HSE و زنجیره پیاده سازی آن

ایمنی: تغییری پارادایمیک در مدیریت ریسک

در حالی که نگاه سنتی  بر این تمرکز داشت که «چرا کارها اشتباه پیش می‌روند؟»، رویکرد نوین ایمنی بر این تمرکز دارد که «چرا کارها در اکثر مواقع درست پیش می‌روند؟».

رهبران ایمنی امروز باید ظرفیت سیستم را برای سازگاری با تغییرات در شرایط پیچیده تقویت کنند. به جای حذف کامل خطای انسانی، باید محیطی تاب‌آور (Resilient) ایجاد کرد که در آن، کارکنان قدرت تشخیص، پاسخگویی و یادگیری سریع در برابر ناهنجاری‌ها را داشته باشند.

محتوای آموزشی پیشنهادی: فرهنگ ایمنی و نقش آن در کنترل حوادث صنعتی

نقش هوش هیجانی و روانشناسی صنعتی در HSE

رهبری در ایمنی عمیقاً با هوش هیجانی (EQ) گره خورده است. رهبران ارشد باید بتوانند:

• مدیریت تعارضات: میان اولویت‌های تولید و اولویت‌های ایمنی، تعادل برقرار کنند.
• همدلی استراتژیک: درک فشار کاری پرسنل عملیاتی که منجر به «میان‌بر زدن» (Shortcutting) می‌شود.
• تشویق گزارش‌دهی فعال: از طریق پیاده‌سازی «فرهنگ عادلانه» (Just Culture)، جایی که خطای ناخواسته به عنوان فرصتی برای یادگیری سیستمیک تلقی می‌شود، نه فرصتی برای تنبیه فردی.

محتوای آموزشی پیشنهادی: تکنیک های افزایش هوش هیجانی

 استراتژی‌های اجرایی برای کارشناسان ارشد

برای تبدیل شدن به یک رهبر تاثیرگذار، این سه استراتژی را در سازمان خود عملیاتی کنید:

1. پیاده‌سازی گفتگوهای ایمنی (Safety Conversations)»: به جای بازرسی‌های رسمی و پر کردن فرم‌ها، «گفتگوی ایمنی» را جایگزین کنید. در این گفتگوها، به جای پرسش‌های بله/خیر، از پرسش‌های باز استفاده کنید:

«امروز چه چیزی می‌تواند در این فرآیند باعث شود کار سخت‌تر انجام شود؟»

«چگونه می‌توانیم شرایط را برای انجام ایمن‌تر این کار بهبود دهیم؟»

2. تحلیل شاخص‌های پیش‌نگر (Leading Indicators): تکیه بر نرخ حوادث (Lagging Indicators) مانند نرخ حوادث منجر به فوت یا جرح (LTIR)، نگاه به گذشته است. روی شاخص‌های پیش‌نگر تمرکز کنید:

• • تعداد «شرایط ناایمن» گزارش شده توسط پرسنل.
  • زمان مورد نیاز برای اصلاح مخاطرات شناسایی شده.
  • میزان مشارکت پرسنل در جلسات تحلیل ریسک (JSA).

3. حضور هدفمند: حضور در محل انجام کار باید با هدف درک واقعیت‌های عملیاتی باشد، نه نظارت پلیسی. به عنوان رهبر، شما باید با چشمان خود ببینید که آیا دستورالعمل‌های شما با واقعیت محیط کار همخوانی دارد یا خیر.

برای درک عمیق‌تر مفاهیم رهبری در ایمنی، بیایید یک مطالعه موردی (Case Study) را در صنعت تولید مواد غذایی بررسی کنیم؛ صنعتی که با چالش‌های خاصی همچون فشار برای تولید مداوم، محیط‌های مرطوب، کار با ماشین‌آلات برش و بسته‌بندی پرسرعت، و مدیریت آلرژن‌ها مواجه است.

 مطالعه موردی: گذار از «تولید محور» به «ایمنی محور» در کارخانه فرآوری محصولات گوشتی

موقعیت: یک کارخانه بزرگ بسته‌بندی فرآورده‌های گوشتی با سابقه حوادث مکرر در بخش برش (نظیر بریدگی‌های عمیق دست و کارگران درگیر با خطوط بسته‌بندی) و نرخ بالای ترک خدمت به دلیل خستگی مفرط و استرس محیطی.

محتوای آموزشی پیشنهادی: ارزیابی ریسک به روش FMEA و JSA

1. عارضه یابی (وضعیت پیش از مداخله رهبران): مدیریت کارخانه بر شاخص‌های سنتی (تولید روزانه، کاهش ضایعات) تمرکز داشت. ایمنی به عنوان یک «وظیفه فرعی» دیده می‌شد که مسئول آن تنها کارشناس HSE بود. کارکنان برای رسیدن به اهداف تولیدی، سیستم‌های ایمنیِ ماشین‌آلات را دور می‌زدند (مثلاً مسدود کردن سنسورهای حفاظتی).
2. مداخله رهبری (Safety Leadership Intervention): مدیر ارشد عملیات تصمیم گرفت نقش خود را به عنوان یک «رهبر ایمنی» بازتعریف کند: تغییر پارادایم از «تولید به هر قیمت» به «تولید ایمن تنها راه تولید است»: مدیر کارخانه در جلسات تولید، گزارش وضعیت ایمنی را قبل از گزارش فروش و تولید ارائه داد تا اولویت استراتژیک تغییر کند. استقرار گفت و گو در خط تولید: رهبران ارشد بدون اطلاع قبلی، به خط تولید نرفتند تا مچ‌گیری کنند، بلکه هر سه‌شنبه با کارگران بخش برش برای صرف ناهار یا قهوه (Toolbox Talks غیررسمی) نشستند تا بشنوند «کدام بخش از ماشین‌آلات آن‌ها را کلافه می‌کند؟».

   توانمندسازی پرسنل: یکی از اپراتورها که قبلاً سنسور را دور زده بود، در جلسه حاضر شد و گفت که سنسور به دلیل سرعت بالای خط، باعث توقف‌های بی‌مورد (Nuisance trips) می‌شود. رهبر پروژه به جای تنبیه، با تیم فنی همکاری کرد تا سیستم تغذیه مواد اولیه را مهندسی مجدد کنند.

3. نتایج عملیاتی:

• کاهش حوادث: در طول ۱۸ ماه، نرخ حوادث منجر به جرح (LTI)  کاهش یافت.
• افزایش بهره‌وری: با رفع مشکلِ توقف‌های بی‌موردِ ماشین‌آلات (که حاصلِ بازخوردهای کارگران بود)، بهره‌وری خط تولید افزایش یافت. این یک «بردبرد» واقعی بود.
• بهبود روحیه: نرخ ترک خدمت (Turnover) به شدت کاهش یافت، چرا که کارگران احساس کردند ایمنی و سلامت آن‌ها برای مدیریت اهمیت واقعی دارد.

 تحلیل فنی برای کارشناسان HSE (درس‌های آموخته شده)

این کیس، سه اصل کلیدی را برای رهبران صنعت غذایی ثابت کرد:

1. مدیران فکر می‌کردند فرآیند برش ایمن است (چون SOP روی کاغذ ایمن بود)، اما رهبران با حضور در خط متوجه شدند "کار واقعی" به دلیل فشار تولید با آنچه در دفترچه دستورالعمل نوشته شده، تفاوت دارد.
2. در صنایع غذایی، ایمنی محصول (Food Safety) و ایمنی پرسنل (Occupational Safety) به هم گره خورده‌اند. وقتی رهبران اجازه می‌دهند کارگر برای «سرعت» از ایمنی بگذرد، ناخودآگاه پیامی ارسال می‌کنند که برای «کیفیت محصول» هم می‌توانید از استانداردها بگذرید.
3. رهبران موفق در صنعت غذا کسانی هستند که به "شکایات کارگران" به عنوان "داده‌های پیش‌نگر" برای شناسایی مخاطرات نگاه می‌کنند، نه به عنوان نق‌زدن‌های بیهوده.

محتوای آموزشی پیشنهادی: وبینارها و دوره های آموزشی مدیریت HSE

 نتیجه‌گیری: ایمنی به عنوان یک ارزش، نه یک اولویت

در مدیریت ارشد، «اولویت‌ها» ممکن است تغییر کنند (مثلاً تولید در پایان فصل اولویت می‌یابد)، اما «ارزش‌ها» ثابت می‌مانند. رهبران ایمنی باید ایمنی را از لیست اولویت‌ها خارج کرده و به سطح ارزش‌های سازمانی ارتقا دهند. این یعنی حتی زمانی که تحت فشار شدید مالی هستید، تعهد به سلامت کارکنان قابل مذاکره نیست.

"شرکت فناور آتی سلامت محیط کار و پویا، دارای مجوز برگزاری دوره های آموزشی از مرکز تحقیقات و تعلیمات حفاظت فنی و بهداشت کار، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و سازمان فنی و حرفه ای کشور،مجوز کانون تبلیغات از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و مجوز فناوری تحت حمایت پارک علم و فناوری یزد می باشد."