عنوان دوره آموزشی: نقش مهارت های زندگی در حفظ نشاط خانواده و پیشگیری از طلاق عاطفی
سرکار خانم فاطمه صابری
کارشناس ارشد روانشناسی، روان درمانگر و زوج درمانگر
نحوه برگزاری : آنلاین
حضور در دوره و اعطای گواهینامه آموزشی برای عموم رایگان
گواهی پایان دوره: گواهی پایان دوره توسط شرکت آتی سلامت محیط و کار پویا اعطا می گردد. این شرکت دارای مجوز آموزشی از مرکز تحقیقات وزارت کار و سازمان فنی و حرفه ای کشور می باشد.
با عنایت به وبینار فوق، مطلب زیر می تواند برای شما مفید باشد.
چرا مهارت‌های زندگی برای خانواده امروز ضروری هستند؟
خانواده فقط با عشق آغاز نمی‌شود و با عشق نیز به‌تنهایی ادامه پیدا نمی‌کند. عشق، علاقه و تعهد، پایه‌های مهم یک رابطه هستند، اما برای تبدیل این احساسات به یک زندگی مشترک سالم و پایدار، زوجین به مجموعه‌ای از مهارت‌ها نیاز دارند؛ مهارت‌هایی مانند گفت‌وگوی مؤثر، گوش‌دادن، مدیریت هیجان، حل مسئله، کنترل خشم، همدلی، تصمیم‌گیری و توانایی درخواست کمک.
در زندگی مدرن، فشارهای اقتصادی، مسئولیت‌های شغلی، تغییر سبک زندگی، استفاده گسترده از فناوری و شبکه‌های اجتماعی، دغدغه‌های تربیتی و کاهش فرصت گفت‌وگوی عمیق می‌توانند رابطه زوجین را تحت فشار قرار دهند. در چنین شرایطی، صرفاً دوست داشتن یکدیگر همیشه برای حفظ کیفیت رابطه کافی نیست.
سازمان جهانی بهداشت نیز در توصیه‌های مربوط به سلامت روان نوجوانان و جوانان، بر اهمیت مهارت‌هایی مانند تنظیم هیجان، حل مسئله، مهارت‌های بین‌فردی و مقابله سالم با فشارهای زندگی تأکید می‌کند و محیط‌های حمایتی خانواده را یکی از عوامل مهم محافظت‌کننده برای سلامت روان می‌داند.
بنابراین، مهارت‌های زندگی را می‌توان بخشی از «سرمایه روان‌شناختی خانواده» دانست؛ سرمایه‌ای که به اعضای خانواده کمک می‌کند در زمان آرامش رابطه خود را تقویت کنند و هنگام بروز اختلاف، به جای تخریب رابطه، برای حل مسئله تلاش کنند.
محتوای آموزشی پیشنهادی: وبینارها و دوره‌های آموزشی مهارت های نرم
طلاق عاطفی چیست؟
طلاق عاطفی معمولاً برای توصیف وضعیتی به کار می‌رود که در آن زوجین از نظر قانونی همچنان در یک رابطه زناشویی هستند، اما از نظر عاطفی، ارتباطی و روانی فاصله زیادی از یکدیگر گرفته‌اند.
در این وضعیت ممکن است زوجین همچنان در یک خانه زندگی کنند، مسئولیت‌های خانوادگی را انجام دهند و حتی در ظاهر زندگی نسبتاً عادی داشته باشند؛ اما گفت‌وگوی صمیمانه، احساس امنیت عاطفی، توجه متقابل، علاقه به دنیای درونی یکدیگر و تجربه مشترک شادی کاهش یافته باشد.
طلاق عاطفی معمولاً یک اتفاق ناگهانی نیست. در بسیاری از موارد، فاصله عاطفی به‌تدریج و از طریق مجموعه‌ای از تجربه‌های کوچک ایجاد می‌شود: گفت‌وگوهای ناتمام، انتقادهای مکرر، شنیده‌نشدن، حل‌نشدن اختلافات، بی‌توجهی، فرسودگی، کمبود وقت مشترک و اجتناب از صحبت درباره مسائل مهم.
البته هر اختلافی به معنای طلاق عاطفی نیست. اختلاف نظر بخشی طبیعی از زندگی مشترک است. آنچه اهمیت دارد، شیوه مدیریت اختلاف است. انجمن روانشناسی آمریکا نیز در مطالب آموزشی مربوط به روابط سالم اشاره می‌کند که اختلاف میان زوجین اجتناب‌ناپذیر است، اما الگوهای مخرب مانند فریادزدن، حمله شخصی و کناره‌گیری از گفت‌وگو می‌توانند به رابطه آسیب بزنند؛ در مقابل، گوش‌دادن به دیدگاه طرف مقابل و توجه به احساسات او از راهبردهای سازنده‌تر هستند.
محتوای آموزشی پیشنهادی: تفکر نقادانه و نقش آن در رشد و موفقیت های انسان پیشرو
مهارت‌های زندگی چگونه به حفظ نشاط خانواده کمک می‌کنند؟
نشاط خانوادگی به معنای خندیدن دائمی یا نداشتن مشکل نیست. یک خانواده بانشاط می‌تواند با مشکلات روبه‌رو شود، ناراحت شود، اختلاف داشته باشد و حتی دوره‌های سختی را تجربه کند؛ اما اعضای آن معمولاً ظرفیت گفت‌وگو، حمایت متقابل، ترمیم رابطه و بازگشت به تعامل سالم را دارند.
مهارت‌های زندگی دقیقاً در همین نقطه اهمیت پیدا می‌کنند.
- خودآگاهی؛ اولین قدم برای رابطه سالم: خودآگاهی یعنی فرد بتواند احساسات، نیازها، افکار، ارزش‌ها، نقاط قوت و ضعف خود را بهتر بشناسد. فردی که نمی‌داند چه چیزی او را عصبانی، ناامید یا دلگیر می‌کند، ممکن است احساسات خود را به شکل انتقاد، سکوت، پرخاشگری یا بی‌تفاوتی نشان دهد. برای مثال، ممکن است فرد بگوید: تو اصلاً به من اهمیت نمی‌دهی، در حالی که نیاز واقعی او ممکن است این باشد: این روزها احساس می‌کنم کمتر مورد توجه قرار می‌گیرم و دوست دارم زمانی را فقط برای با هم بودن اختصاص دهیم.
این تفاوت بسیار مهم است. خودآگاهی کمک می‌کند فرد به جای حمله به شخصیت همسر، درباره احساس و نیاز خود صحبت کند.
تمرین کاربردی: هر زمان ناراحت شدید، قبل از واکنش از خودتان سه سؤال بپرسید:
-
- الان دقیقاً چه احساسی دارم؟
- چه اتفاقی این احساس را ایجاد کرده است؟
- در این موقعیت واقعاً چه نیازی دارم؟
همین مکث کوتاه می‌تواند از بسیاری از واکنش‌های عجولانه جلوگیری کند.
- مهارت ارتباط مؤثر؛ ستون اصلی صمیمیت زوجین: یکی از مهم‌ترین مهارت‌های زندگی برای حفظ نشاط خانواده، توانایی برقراری ارتباط مؤثر است. ارتباط مؤثر فقط حرف زدن نیست؛ بلکه شامل توانایی بیان روشن احساسات، گوش‌دادن، پرسیدن سؤال، درک منظور طرف مقابل و انتخاب زمان و شیوه مناسب برای گفت‌وگو است.
پژوهش‌های حوزه روابط زوجین نیز ارتباط را یکی از عوامل مهم مرتبط با کیفیت رابطه می‌دانند. مرور نظام‌مند پژوهش‌های مربوط به ارتباط زوجین و رضایت رابطه نیز بر ارتباط مشاهده‌شده زوجین و ارتباط آن با رضایت رابطه تمرکز دارد.
یک تفاوت مهم میان ارتباط سازنده و مخرب این است که در ارتباط سازنده، هدف بردن بحث نیست؛ هدف فهمیدن مسئله و رسیدن به راه‌حل است. به جای: تو همیشه بی‌مسئولیتی، می‌توان گفت: وقتی کارهای خانه بدون هماهنگی روی دوش من می‌ماند، احساس خستگی و بی‌عدالتی می‌کنم. می‌توانیم برای تقسیم مسئولیت‌ها برنامه مشخصی داشته باشیم؟
در جمله دوم، به جای حمله به شخصیت، درباره رفتار، احساس و راه‌حل صحبت شده است.
محتوای آموزشی پیشنهادی: هنر ارتباط مؤثر، کلید موفقیت در دانشگاه و زندگی
- گوش‌دادن فعال؛ شنیدن چیزی فراتر از کلمات: بسیاری از زوجین تصور می‌کنند مشکلشان کمبود گفت‌وگو است، در حالی که گاهی مشکل اصلی کمبود شنیدن است.گوش‌دادن فعال یعنی هنگام صحبت کردن همسر، به جای آماده‌کردن پاسخ، تلاش کنیم معنای سخنان او را بفهمیم. برای این کار می‌توان از جملاتی مانند این موارد استفاده کرد:
- اگر درست فهمیده باشم، منظورت این است که...
- به نظر می‌رسد این اتفاق باعث شده احساس تنهایی کنی.
- می‌خواهم بیشتر درباره‌اش توضیح بدهی.
گوش‌دادن فعال به معنای موافقت با همه سخنان طرف مقابل نیست. ممکن است با برداشت یا خواسته همسر خود مخالف باشیم، اما ابتدا باید بتوانیم آن را بفهمیم. در یک خانواده سالم، اعضا باید احساس کنند که صدایشان شنیده می‌شود.
- مدیریت هیجان و خشم؛ مهارتی برای جلوگیری از تشدید تعارض: خشم یک هیجان طبیعی است؛ اما نحوه ابراز آن می‌تواند سازنده یا مخرب باشد. دادزدن، تحقیر، تهدید، توهین، شکستن وسایل، مقایسه همسر با دیگران یا یادآوری تمام خطاهای گذشته، معمولاً مسئله فعلی را حل نمی‌کند و می‌تواند احساس امنیت عاطفی را کاهش دهد. از سوی دیگر، مدیریت هیجان به معنای سرکوب احساسات هم نیست.
یکی از راهبردهای کاربردی این است که وقتی شدت هیجان بسیار بالا رفته، گفت‌وگو را برای مدت کوتاهی متوقف کنیم و بعد از آرام‌شدن، به آن برگردیم. برای مثال: الان خیلی عصبانی هستم و نمی‌خواهم حرفی بزنم که بعداً پشیمان شوم. نیم ساعت زمان می‌خواهم و بعد دوباره درباره این موضوع صحبت می‌کنیم.
نکته مهم این است که مکث نباید به قهر طولانی تبدیل شود. هدف از فاصله گرفتن، تنظیم هیجان و بازگشت به گفت‌وگو است.
محتوای آموزشی پیشنهادی: کنترل خشم و اضطراب ابزاری برای زندگی موفق
- مهارت حل تعارض؛ اختلاف نظر دشمن خانواده نیست: هیچ دو انسانی درباره همه موضوعات زندگی نظر یکسان ندارند. تفاوت در شیوه خرج‌کردن پول، تربیت فرزند، روابط با خانواده‌های اصلی، تقسیم کار، زمان استفاده از تلفن همراه یا برنامه‌های تفریحی می‌تواند در هر رابطه‌ای ایجاد شود. مسئله اصلی این نیست که آیا اختلاف وجود دارد یا نه؛ مسئله این است که زوجین با اختلاف چه می‌کنند. یک الگوی ساده برای حل تعارض می‌تواند شامل این مراحل باشد:
مرحله اول: تعریف دقیق مشکل
به جای «ما اصلاً با هم تفاهم نداریم»، مشخص کنید مشکل چیست.
مرحله دوم: شنیدن دیدگاه هر دو نفر
هر فرد بدون قطع‌کردن صحبت دیگری، دیدگاه خود را توضیح دهد.
مرحله سوم: مشخص‌کردن نیازهای پشت مواضع
گاهی دو نفر بر سر یک رفتار اختلاف دارند، اما نیازهایشان قابل جمع است.
مرحله چهارم: تولید چند راه‌حل
فقط به اولین راه‌حل فکر نکنید. چند گزینه پیشنهاد دهید.
مرحله پنجم: انتخاب راه‌حل قابل اجرا
راه‌حلی را انتخاب کنید که برای هر دو نفر قابل قبول و عملی باشد.
مرحله ششم: بازبینی
پس از مدتی بررسی کنید که آیا راه‌حل انتخاب‌شده واقعاً کارآمد بوده است یا نیاز به تغییر دارد.
- همدلی؛ از حق با چه کسی است؟ به چه چیزی را تجربه می‌کنی؟: همدلی یعنی تلاش برای درک تجربه عاطفی فرد مقابل از زاویه دید او. فرض کنید همسر شما بعد از یک روز سخت کاری می‌گوید: امروز واقعاً خسته شدم. پاسخ‌هایی مانند همه خسته‌اند یا من هم خیلی کار داشتم ممکن است گفت‌وگو را ببندد. یک پاسخ همدلانه می‌تواند این باشد: به نظر می‌آید امروز روز سختی داشتی. می‌خواهی درباره‌اش صحبت کنی یا ترجیح می‌دهی کمی استراحت کنی؟
همدلی به معنای حل فوری مشکل نیست. گاهی افراد بیش از راه‌حل، به احساس دیده‌شدن و درک‌شدن نیاز دارند.
- حل مسئله و تصمیم‌گیری مشترک؛ خانواده یک تیم است: در یک خانواده سالم، مشکلات نباید همیشه به شکل مشکل من و مشکل تو تعریف شوند. مسائل مالی، تربیت فرزند، برنامه‌ریزی، مسئولیت‌های خانه و حتی تصمیم‌های مربوط به اوقات فراغت را می‌توان در بسیاری از موارد به‌عنوان مسئله مشترک دید. این تغییر نگرش ساده می‌تواند فضای رابطه را تغییر دهد.به جای اینکه بگوییم: تو باید این مشکل را حل کنی، بگوییم: ما با این مسئله روبه‌رو هستیم؛ بیایید ببینیم چه راه‌هایی داریم. این نگاه، همکاری را جایگزین سرزنش می‌کند.
محتوای آموزشی پیشنهادی: مهارت حل مسئله
- مدیریت زمان و توجه؛ رابطه بدون وقت مشترک فرسوده می‌شود: یکی از چالش‌های زندگی امروز، حضور فیزیکی و غیبت روانی است. ممکن است اعضای خانواده ساعت‌ها کنار یکدیگر باشند، اما هرکدام در تلفن همراه، شبکه‌های اجتماعی یا مسائل کاری خود غرق باشند. برای حفظ صمیمیت، لازم نیست هر روز برنامه‌های بزرگ و پرهزینه داشت.
گاهی ۲۰ تا ۳۰ دقیقه گفت‌وگوی بدون تلفن همراه، پیاده‌روی دونفره، نوشیدن چای در کنار یکدیگر یا انجام یک فعالیت مشترک می‌تواند فرصت ارتباط ایجاد کند.
نشاط خانواده بیشتر از آنکه به فعالیت‌های گران‌قیمت وابسته باشد، به کیفیت تعاملات روزمره وابسته است.
محتوای آموزشی پیشنهادی: مدیریت زمان، "مهارت حیاتی برای زندگی متفاوت"
- قدردانی؛ یکی از ساده‌ترین مهارت‌های تقویت رابطه: در روابط طولانی‌مدت، افراد ممکن است تلاش‌های یکدیگر را بدیهی فرض کنند. همسر غذا آماده می‌کند، کار می‌کند، از فرزند مراقبت می‌کند یا مسئولیتی را بر عهده می‌گیرد و بعد از مدتی این رفتارها دیگر دیده نمی‌شوند. قدردانی مؤثر باید مشخص باشد. به جای ممنون برای همه چیز، می‌توان گفت: ممنون که امروز وقتی دیدی خسته‌ام، بخشی از کارها را انجام دادی. واقعاً کمکم کرد.
قدردانی به معنای نادیده گرفتن مشکلات نیست؛ بلکه کمک می‌کند تصویر رابطه فقط با کمبودها و خطاها تعریف نشود.
- مرزبندی سالم؛ خانواده سالم به حریم شخصی هم نیاز دارد: صمیمیت به معنای حذف کامل استقلال فردی نیست. هر فرد نیاز دارد بخشی از زمان، علایق، دوستان، فعالیت‌های شخصی و فضای روانی خود را حفظ کند. مرزهای سالم می‌توانند از وابستگی افراطی، کنترل‌گری و فرسودگی جلوگیری کنند. در عین حال، مرزبندی با بی‌تفاوتی متفاوت است. هدف این نیست که زوجین از یکدیگر جدا زندگی کنند؛ هدف ایجاد تعادلی میان با هم بودن و فردیت است.
نقش مهارت‌های زندگی در خانواده جوانان
برای جوانانی که در آستانه ازدواج هستند، آموزش مهارت‌های زندگی اهمیت ویژه‌ای دارد. ازدواج تنها انتخاب یک شریک عاطفی نیست؛ بلکه ورود به مجموعه‌ای از مسئولیت‌ها، تصمیم‌ها و تعاملات جدید است.
مهارت‌هایی مانند شناخت خود، انتخاب آگاهانه، ارتباط مؤثر، مدیریت هیجان، حل تعارض، تفکر انتقادی، تصمیم‌گیری و مدیریت مالی می‌توانند پیش از ازدواج نیز آموزش داده شوند.
سازمان جهانی بهداشت تأکید می‌کند که دوره نوجوانی و جوانی زمان مهمی برای شکل‌گیری مهارت‌های اجتماعی و هیجانی است و محیط حمایتی خانواده می‌تواند در سلامت و رشد مثبت جوانان نقش داشته باشد.
بنابراین آموزش مهارت‌های زندگی نباید فقط پس از ایجاد بحران آغاز شود. همان‌طور که برای ورود به یک شغل به آموزش نیاز داریم، برای ساختن و حفظ یک رابطه سالم نیز به آموزش و تمرین نیاز داریم.
محتوای آموزشی پیشنهادی: کنترل استرس در محیط کار
۷ تمرین ساده برای افزایش نشاط خانواده
اگر می‌خواهید مهارت‌های زندگی را از حالت تئوری به رفتار روزمره تبدیل کنید، تمرین‌های زیر را امتحان کنید:
تمرین اول: گفت‌وگوی ۱۵ دقیقه‌ای
هر روز یا چند بار در هفته، ۱۵ دقیقه بدون تلفن همراه درباره تجربه‌های روزتان صحبت کنید.
تمرین دوم: یک قدردانی مشخص
هر روز یک رفتار مثبت همسر یا یکی از اعضای خانواده را به زبان بیاورید.
تمرین سوم: قانون توقف در دعوا
با هم توافق کنید که هنگام بالا رفتن شدید هیجان، گفت‌وگو برای مدت کوتاهی متوقف شود و سپس ادامه پیدا کند.
تمرین چهارم: جمله‌های من
به جای «تو همیشه...» از ساختار «وقتی... من احساس... می‌کنم و نیاز دارم...» استفاده کنید.
تمرین پنجم: زمان دونفره
حداقل یک زمان مشخص در هفته را برای فعالیت مشترک بدون حضور تلفن همراه اختصاص دهید.
تمرین ششم: جلسه خانوادگی
هفته‌ای یک‌بار درباره برنامه‌های هفته، مسئولیت‌ها و مشکلات احتمالی گفت‌وگو کنید.
تمرین هفتم: پرسش عمیق
گاهی از همسر خود بپرسید:
- این روزها بیشتر از چه چیزی خسته‌ای؟
- چه چیزی باعث می‌شود احساس کنی دوستت دارم؟
- این روزها چه کمکی از من برایت مفیدتر است؟
این پرسش‌ها می‌توانند گفت‌وگوهایی ایجاد کنند که در زندگی روزمره معمولاً فراموش می‌شوند.
نشانه‌هایی که نباید نادیده گرفته شوند
اگر کاهش ارتباط، بی‌اعتمادی، بی‌تفاوتی، تعارض‌های مکرر، دوری عاطفی یا نارضایتی زناشویی برای مدت طولانی ادامه پیدا کرده است، بهتر است مسئله را جدی گرفت.
مراجعه به روان‌شناس یا متخصص زوج‌درمانی نشانه شکست خانواده نیست؛ در بسیاری از موارد، کمک تخصصی می‌تواند به زوجین کمک کند الگوهای ارتباطی ناکارآمد را شناسایی کنند و مهارت‌های جدیدی بیاموزند.
راهنمای سازمان جهانی بهداشت درباره مداخلات والدگری نیز بر استفاده از مداخلات مبتنی بر شواهد برای تقویت رابطه والد و فرزند، کاهش رفتارهای خشن و حمایت از سلامت روان خانواده تأکید دارد.
البته اگر در رابطه خشونت فیزیکی، تهدید، اجبار، سوءاستفاده یا ترس جدی وجود دارد، مسئله صرفاً «کمبود مهارت ارتباطی» نیست و باید اولویت را به امنیت و دریافت کمک تخصصی متناسب با شرایط داد.
محتوای آموزشی پیشنهادی: خود مراقبتی و نقش آن در سلامت
جمع‌بندی: نشاط خانواده یک مهارت قابل یادگیری است
نشاط در خانواده نتیجه شانس یا بی‌مشکل بودن زندگی نیست. خانواده‌ها نیز مانند افراد، در طول زمان با فشارها، تغییرات و بحران‌های مختلف روبه‌رو می‌شوند. آنچه می‌تواند به حفظ کیفیت رابطه کمک کند، ظرفیت اعضای خانواده برای گفت‌وگو، تنظیم هیجان، حل مسئله، همدلی، قدردانی، همکاری و ترمیم رابطه است.
مهارت‌های زندگی به زوجین یاد می‌دهند چگونه اختلاف داشته باشند بدون اینکه یکدیگر را تخریب کنند؛ چگونه درباره نیازهایشان صحبت کنند بدون اینکه طرف مقابل را سرزنش کنند؛ چگونه خشم را مدیریت کنند؛ چگونه شنونده بهتری باشند و چگونه در کنار استقلال فردی، صمیمیت را حفظ کنند.
از این منظر، پیشگیری از طلاق عاطفی از زمان بروز بحران شروع نمی‌شود؛ بلکه از همان روزهایی آغاز می‌شود که زوجین تصمیم می‌گیرند برای کیفیت رابطه خود وقت بگذارند.
هیچ خانواده‌ای همیشه شاد، آرام و بدون اختلاف نیست. خانواده سالم خانواده‌ای است که اعضای آن بتوانند پس از ناراحتی دوباره به یکدیگر نزدیک شوند، اشتباه خود را بپذیرند، درباره مسائل دشوار صحبت کنند و برای بهتر شدن رابطه اقدام کنند.
به همین دلیل، آموزش مهارت‌های زندگی را می‌توان نوعی سرمایه‌گذاری بلندمدت برای سلامت روان، صمیمیت و نشاط خانواده دانست. پژوهش‌ها و راهنماهای سلامت عمومی نیز بر اهمیت مهارت‌های اجتماعی و هیجانی، روابط حمایتی و محیط خانوادگی امن برای سلامت روان تأکید دارند.
در نهایت، یک سؤال ساده می‌تواند نقطه شروع خوبی باشد:
امروز برای بهتر شدن رابطه‌ام چه کار کوچکی می‌توانم انجام دهم؟
گاهی پاسخ همین سؤال، یک گفت‌وگوی ۱۵ دقیقه‌ای، یک عذرخواهی صادقانه، یک تشکر، یک آغوش، گوش‌دادن بدون قضاوت یا کنار گذاشتن تلفن همراه هنگام صحبت با همسر است. تغییرات بزرگ خانوادگی اغلب از همین رفتارهای کوچک و تکرارشونده آغاز می‌شوند.
"شرکت فناور آتی سلامت محیط کار و پویا، دارای مجوز برگزاری دوره های آموزشی از مرکز تحقیقات و تعلیمات حفاظت فنی و بهداشت کار، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و سازمان فنی و حرفه ای کشور،مجوز کانون تبلیغات از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و مجوز فناوری تحت حمایت پارک علم و فناوری یزد می باشد."
نظرات و پیشنهادات
حامیان
