عنوان دوره آموزشی: راهنمای اقدامات حیاتی و نکات ایمنی در شرایط بحران، انفجار و حملات هوائی

دکتر محمد جواد قائمی

آتش پاد دوم، دکتری مهندسی حریق، کارشناس ارشد ایمنی و آتش نشانی

جهت دریافت جزوه آموزشی دوره راهنمای اقدامات حیاتی و نکات ایمنی در شرایط بحران، انفجار و حملات هوائی کلیک نمایید.

جهت مشاهده فیلم موج انفجار(1) کلیک نمایید.

جهت مشاهده فیلم موج انفجار (2) کلیک نمایید.

نحوه برگزاری:آنلاین

دوره آفلاین: اگر امکان شرکت در دوره آنلاین راهنمای اقدامات حیاتی و نکات ایمنی در شرایط بحران، انفجار و حملات هوائی را نداشته اید، جهت شرکت در دوره آفلاین و دریافت راهنمایی بیشتر با شماره  09190422780 تماس بگیرید تا تیم باما HSE به شما کمک کنند.

گواهی پایان دوره: گواهی پایان دوره توسط شرکت آتی سلامت محیط و کار پویا اعطا می گردد. این شرکت دارای مجوز آموزشی از مرکز تحقیقات وزارت کار و سازمان فنی و حرفه ای کشور می باشد

با عنایت به وبینار فوق، مطلب زیر می تواند برای شما مفید باشد.

 اقدامات حیاتی و نکات ایمنی در شرایط بحران، انفجار و حملات هوایی :روایت یک کارشناس باتجربه ایمنی و حریق

گاهی یک بحران فقط چند ثانیه طول می‌کشد، اما همان چند ثانیه سرنوشت یک عمر را تغییر می‌دهد. تجربه سال‌ها حضور در عملیات‌های آتش‌نشانی، مدیریت بحران و بررسی صحنه‌های انفجار به من یاد داده که بیشتر آسیب‌ها نه به‌خاطر «شدت حادثه»، بلکه به‌خاطر «نداشتن آگاهی» رخ می‌دهند. خیلی وقت‌ها افراد فقط نمی‌دانند باید چه کنند؛ همین ندانستن کافی است تا بهترین فرصت نجات از دست برود.

در این مقاله دقیقاً همان چیزهایی را توضیح می‌دهم که در میدان، در عملیات‌های واقعی و در تحلیل فنی انفجارها آموخته‌ام. نکاتی که اگر در ذهن بمانند، می‌توانند در روزهای سخت جانِ شما یا عزیزانتان را نجات دهند.

محتوای آموزشی پیشنهادی: وبینارها و دوره های آموزشی مدیریت بحران و شرایط اضطراری

 قبل از هر چیز: باید بدانید با چه نوع خطری روبه‌رو هستید

در بحران‌ها، رفتار اشتباه از روی ترس طبیعی است. اما وقتی نمی‌دانیم «با چه خطر واقعی طرفیم»، اشتباه‌ها خطرناک‌تر می‌شوند. مثال ساده:

• در انفجار: ایستادن کنار پنجره یک تهدید جدی است.
• در آتش‌سوزی: باز کردن ناگهانی درب اتاق پر دود، ورود موج گرما را ممکن می‌کند.
• در حمله هوایی: تجمع در محل اصابت یکی از رایج‌ترین اشتباهات مرگبار است.

 انواع تهدید به زبان ساده:

• انفجار: موج شوک، پرتاب آوار، آتش ثانویه.
• حریق: دود، گاز سمی، گرمای شدید، ریزش سقف.
• حمله هوایی: موج بسیار قوی، آوار گسترده، انفجار دوم، پخش ترکش.

شناخت این تفاوت‌ها شما را از بسیاری رفتارهای پرخطر دور می‌کند.

1. اسکن سریع محیط، پنج ثانیه‌ای که زندگی را تغییر می‌دهد. این کار شاید ساده به نظر برسد، اما واقعی‌ترین «ابزار بقای شما»ست. در این ۵ ثانیه دنبال چه چیزی بگردید؟

• سمت و صدای انفجار: از کجا آمد؟
• دود یا آتش: هست؟ در حال نزدیک شدن است؟
• آوار: سقف ترک خورده؟ شیشه‌ها شکسته‌اند؟
• مسیر امن: پله؟ راهروی داخلی؟ دیوار باربر؟
• افراد آسیب‌دیده: کسی بی‌حرکت افتاده؟

کسانی که در بحران جان سالم به در برده‌اند، معمولاً ناخودآگاه همین اسکن را انجام داده‌اند.

محتوای آموزشی پیشنهادی: مدیریت واکنش در شرایط اضطراری (ERP)

2. رفتار صحیح هنگام موج انفجار. همه‌چیز در چند ثانیه اتفاق می‌افتد. موج انفجار به‌ظاهر نامرئی است، اما قدرتش باورنکردنی است. رفتار درست می‌تواند حتی شیشه‌ها و آوار را از شما دور نگه دارد. چند اصل مهم که باید مثل واکنش شرطی در ذهن بمانند:

• از پنجره دور شو. شیشه‌ها قاتل خاموش هستند.
• سریع پایین بیا. روی زمین احتمال آسیب کمتر است.
• پشت دیوار باربر پناه بگیر. ستون‌ها بهترین دوست شما هستند.
• دست‌ها روی گوش، دهان کمی باز. پرده گوش در برابر موج آسیب‌پذیر است.

بهترین نقاط پناه‌گیری:

• گوشه‌های داخلی اتاق
• کنار ستون
• پشت موانع ثابت (نه کمدها؛ آن‌ها خودشان سقوط می‌کنند)

نقاط فوق‌العاده خطرناک:

• بالکن
• زیر سقف کاذب
• کنار شیشه
• جلوی ورودی‌ها

خیلی‌ها فکر می‌کنند «زیر میز» امن است، اما اگر میز سبک باشد، کاری از دستش برنمی‌آید.

محتوای آموزشی پیشنهادی: ایمنی در شرایط اضطراری

3. آتش‌سوزی بعد از انفجار(دشمن دوم): تقریباً همیشه بعد از یک انفجار متوسط یا بزرگ، آتش‌سوزی ثانویه رخ می‌دهد. بدترین بخش آن دود است. دود حتی از آتش سریع‌تر جان می‌گیرد.  کارهایی که باید انجام دهید:

• پشت هر درب را با دست چک کنید. داغ بود؟ باز نکنید.
• اگر مجبور به عبور هستید، چهار دست‌وپا حرکت کنید.
• پارچه خیس روی دهان و بینی قرار دهید.
• برای خاموش‌کردن آتش، هیچ‌چیز را کورکورانه روی آتش نریزید. مثلاً ریختن آب روی آتش مواد شیمیایی فاجعه است.

یک نکته انسانی مهم: خیلی‌ها در آتش‌سوزی دنبال موبایل، مدارک، یا وسیله ارزشمند می‌گردند. اما در عمل، دود ممکن است ظرف ۳۰ ثانیه شما را ناتوان کند. هیچ چیزی ارزش ریسک ندارد.

محتوای آموزشی پیشنهادی: وبینارها و دوره های آموزشی مرتبط با حریق

4. خروج اضطراری، تصمیمی که وقت زیادی برایش ندارید. اصول خروج ایمن:

• اصلاً از آسانسور استفاده نکنید.
• به پشت‌بام نروید مگر آنکه راه دیگری نباشد.
• در فضای باز زیر کابل‌های برق نایستید.
• اگر در خودرو هستید، بدون تأخیر خارج شوید.

 حملات هوایی: خطر واقعی فراتر از انفجار اول 

یکی از مهم‌ترین تفاوت‌ها در حملات هوایی، احتمال انفجار دوم یا حتی حمله دوم است.  در بسیاری از کشورها این مسئله باعث بیشترین تلفات غیرنظامی شده است.

1. قبل از بحران: آماده‌سازی پناهگاه کوچک و خانوادگی. چند ویژگی برای محل امن داخل ساختمان:

• بدون پنجره یا با کوچک‌ترین پنجره
• داشتن دیوار باربر
• دور از پارکینگ ساختمان
• دسترسی به آب

 وسایل ضروری در پناهگاه:

• چراغ‌قوه
• آب برای سه روز
• ماسک N95
• کمک‌های اولیه
• پاوربانک
• پتو نجات
• سوت (برای علامت‌دادن زیر آوار)

2. هنگام شنیدن صدای خطر:

• به نزدیک‌ترین مکان امن بروید (فقط ۳۰ تا ۶۰ ثانیه فرصت دارید).
• اگر بیرون هستید، پشت مانع پناه بگیرید یا داخل گودی زمین بخوابید.
• کنار خودرو پناه نگیرید؛ اگر خودرو پرتاب شود، شما اولین قربانی هستید.

 هنگام انفجار:

• روی زمین باشید
• دست روی گوش
• دهان باز
• چشم بسته
• صورت رو به زمین

موج انفجار با سرعت صدها متر بر ثانیه حرکت می‌کند.  ایستادن یعنی ایستادن مقابل «دیوار هوا».

3. بعد از انفجار اول:

• ۵ تا ۱۰ دقیقه از محل اصابت دور بمانید
• تجمع نکنید
• به فیلم‌برداری فکر نکنید
• از اجسام مشکوک فاصله بگیرید

در این لحظه، رفتار درست شما مهم‌تر از هر چیز دیگری است.

محتوای آموزشی پیشنهادی: وبینارها و دوره های آموزشی مرتبط با کمک های اولیه

 نکات کلیدی برای خانواده‌ها  مخصوصاً کودکان 

در عملیات‌های آتش‌نشانی مهم‌ترین چالشی که دیده‌ام، رفتار کودکان در بحران است. آن‌ها گیج می‌شوند، دنبال اسباب‌بازی می‌گردند، یا از والدین جدا می‌افتند. چه کاری باید انجام دهید؟ برای هر بچه یک فرمان ساده تعیین کنید مثل:  وقتی صدای ترسناک شنیدی، برو اتاق امن و کنار دیوار بشین. 

• به کودکان آموزش دهید دنبال چیزی نگردند.
• حتماً خروج اضطراری را با آن‌ها تمرین کنید.
• از آن‌ها نخواهید که چراغ‌قوه دست بگیرند؛ این کار تمرکزشان را کم می‌کند.

 چک‌لیست کاملاً کاربردی آمادگی بحران 

موارد زیر را همیشه در یک جای ثابت نگه دارید:

• چراغ‌قوه و باتری یدک
• کپسول آتش‌نشانی شارژ شده
• ماسک تنفسی N95 برای هر نفر
• یک بطری آب برای هر نفر در ۲۴ ساعت
• پتو نجات
• کمک‌های اولیه
• داروهای ضروری (۴۸ ساعت)
• سوت
• پاوربانک
• یک لیست کوتاه از شماره‌های ضروری

 اشتباهاتی که می‌تواند یک بحران کوچک را به فاجعه تبدیل کند  این‌ها رفتارهایی است که بارها در صحنه حادثه دیده‌ام:

• ایستادن کنار پنجره هنگام انفجار
• باز کردن درب اتاق پر دود
• تجمع در محل اصابت
• ورود به ساختمان آسیب‌دیده
• دویدن بدون هدف
• استفاده از آسانسور
• تلاش برای نجات وسایل
• عکس‌برداری در زمان بحران

 نتیجه‌گیری

واقعیت این است که هیچ‌کس تصور نمی‌کند روزی در موقعیتی مثل انفجار، حمله هوایی یا ریزش ساختمان قرار بگیرد. اما حادثه خبر نمی‌کند و نمی‌پرسد چه کسی آمادگی دارد. چیزی که همیشه در عملیات‌ها به چشمم آمده این است:

افرادی که حداقل دانش اولیه را دارند، حتی بدون تجهیزات، شانس بسیار بیشتری برای زنده‌ماندن دارند. دانش، بزرگ‌ترین پناهگاه ماست. تمرین، بزرگ‌ترین محافظ ماست.  آگاهی، قوی‌ترین ابزار ماست.

محتوای آموزشی پیشنهادی: وبینارها و دوره های آموزشی ایمنی و آتش نشانی

"شرکت فناور آتی سلامت محیط کار و پویا، دارای مجوز برگزاری دوره های آموزشی از مرکز تحقیقات و تعلیمات حفاظت فنی و بهداشت کار، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و سازمان فنی و حرفه ای کشور،مجوز کانون تبلیغات از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و مجوز فناوری تحت حمایت پارک علم و فناوری یزد می باشد."